8 december

Een mens van gebed | Video

Meditatieve oefeningen

Wat is het ultieme geluk je waard? 

In zijn boekje ''Contemplatief gebed'' schrijft Thomas Merton: ''Elke christen zou een mens van gebed moeten zijn.'' Een prachtige zin, een zin die mij raakte en aan het werk zette. Bidden neemt in elke religie een belangrijke plaats in. De vormen en woorden kunnen verschillen. De intentie komt overeen. Wat is die bedoeling?


In deze video begin ik met een korte blik op het Zelf, daarna denk ik na over onze innerlijke strijd en de strijd die Jezus leverde. Dan kom ik uit bij de betekenis van Christus worden en hoe gebed ons daarbij helpt.


Een nieuwe geboorte, een nieuwe hoop en nieuw geluk

Kerstmis komt naderbij. De dagen worden grijzer en donkerder. In de auto rij ik extra voorzichtig want vooral op natte dagen glimmen de straten en zie ik een fietser gemakkelijk over het hoofd. Het zijn dagen dat ik verlang naar de zon, naar licht, naar verlichting. Dagen ook dat de beroering in de wereld en vooral die tussen mensen mij droevig kan stemmen.


Hoe dieper de duisternis hoe groter het verlangen naar licht. Kerstmis is voor mij het symbool van dat verlangen, het verlangen naar een nieuwe geboorte. Afgelopen zaterdag werd Sofie-Ann geboren in Kopenhagen, een nieuw kleinkind. Hoe blij zijn wij dan allemaal niet en hoe welkom is zij. Elke nieuw geborene is ook weer nieuwe hoop, hoop op liefde, vrede en geluk.


Ik was ontroerd toen Tshering, mijn vriend van het Tibetaanse winkeltje in Arnhem, zei: ''Ik zal voor haar bidden.'' Dat is toch mooi, dat iemand voor je bid, zomaar, omdat je er bent, omdat we elkaar een gelukkig leven wensen zonder pijn en lijden.


De illusie en de pijn waarin het Zelf leeft

In de vorige video's heb ik het gehad over het Zelf, hoe dat zich niet alleen onderscheidt in de sfeer van Het Goddelijk Al (in boeddhisme 'Atman' of Boeddhanatuur), maar zich ook een illusie schept los daarvan te kunnen bestaan.  Een kleuter wordt zich dat Zelf bewust ergens tussen 2,5 en 4 jaar. Los van het oceanische paradijs van de moederschoot eist zij haar domein op alsof de Eeuwige, het Alomvattende niet bestaat.


De energie waarmee zo'n kleuter het leven te lijf gaat is niets anders dan het gemis van God. Het -dan nog onbewuste- verlangen naar Eenheid, naar herenigd te worden met wat verloren is gegaan. Het is de drijfveer in ons bestaan. Ken Wilber noemt het Eros.


Het verlangen te wandelen in God's Aanwezigheid, is de kracht, de motor die ons aandrijft. Maar daar hebben we wel een probleem. Het vervullen van dat verlangen heeft een prijs, namelijk het opheffen van de grenzen tussen ons tijdelijke Zelf en het Eeuwige Zijn. Die prijs is ons lange tijd te hoog want betekent het einde van de zelf geschapen illusie, de dood van ons Zelf.


Het Zelf doet als de gekookte kikker

Diep in een hoekje op de bodem van ons bewustzijn weten we dat het in leven roepen en in leven houden van een Zelf, een Ik, een Ego, niet houdbaar is. De Eeuwige is altijd Aanwezig, om ons en in ons, wij zijn van hetzelfde hout gemaakt. Hoe zouden we dat niét weten?


Maar we bieden weerstand, we spartelen. Verliefd op ons zelfbeeld wordt Tijd onze vijand, we willen Het Eeuwige. De Ander wordt onze vijand, want die herinnert ons aan Eros. We zoeken uitvluchten. We beschermen onze identiteit en ons domein.  Denk maar niet dat we ons ooit overgeven! Als een kikker in een pan water op het vuur blijven we zo lang mogelijk in onze zelf geschapen gevangenis zitten.


We leven alsof de dood ons op de hielen zit. Voor wat ons vreemd is sluiten we de grenzen en ons hart. Buiten ons Zelf voelt het niet veilig, dus we bewapenen ons met woord en daad. Hoe voorzichtig en geagiteerd worden we niet als we écht buiten onze comfortzone komen? De reakties op de coronamaatregelen wereldwijd spreken boekdelen.


We houden de overgave van ons Zelf liever zo ver mogelijk van ons af. We stellen uit wat eigenlijk, goed bekeken, een verlossing is. Dat is, denk ik, ons meest diepe, existentiële pijn: ergens weet hebben van wat de verlossing is en de onmacht om die weg te gaan.


De kracht van liefde

Met die ogen beleef ik Jezus van Nazareth, die bijzondere man naar wie christenen zich vernoemen. Hoe is deze Jezus tot Christus, een verloste, geworden? Niet door een ingreep van bovenaf. Hij riep immers tevergeefs om hulp. Ook niet door magische of esoterische krachten.


Zijn verhaal is het leven van een mens die radicaal vanuit liefde wilde leven. Die overal waar hij scheiding tussen mensen ontwaarde, die scheiding wilde opheffen. Zijn verhaal is een verhaal dat ons ook nu nog  een weg wijst om ons meest diepe verlangen, dat verlangen waar we meestentijds een loopje mee nemen, te vervullen. Die weg heet onvoorwaardelijke liefde, zonder enig onderscheid.


De kracht van onverbiddelijk voortgaan

Er zit nog een tweede kant aan dat verhaal, een kant die niet zo voor het voetlicht komt. Wat mij het meest raakt is de moed die deze mens heeft opgebracht. De weg van Jezus is niet alleen een weg van liefde maar ook een weg van onvoorwaardelijkheid.


Je gaat die weg of je gaat hem niet en je gaat hem door dik en dun. Hij liet zich niet afschrikken, doorbrak sociale en culturele gewoonten. Zelfs de politieke moord die hem het leven kostte, deed hem niet wankelen.


Wij noemen het dikwijls een weg van zelfopoffering. Zo ziet het het misschien ook uit vanuit ons die gehecht zijn aan onze identiteit. Maar als het Zelf niet meer is dan de illusie God in eigen huis te zijn, wordt er niet meer geofferd dan een illusie. Een gordijn wordt weggetrokken.


Geen dood en geen vrees

Jezus bracht Liefde in praktijk, in zijn dagelijks leven. Liefde is vereniging met De Ander. Zo dikwijls en zoveel dat een mens verenigd raakt met het Alomvattende, De Eeuwige. Dat is de weg. Bij elke ontmoeting die Jezus had groeide die liefde meer en meer. Bij elke ontmoeting werd het Zelf meer en meer verenigd met De Eeuwige en het brandende verlangen vervuld.


Gaan tot het bittere eind is de zoete smaak van het hart binnen gaan. Geen dood en geen vrees, zegt Thich Nhat Hanh. Het bittere is onze innerlijke strijd tussen Eros en Thanatos, het verlangen naar eenheid en de angst voor eenheid. Dat is ons kruis, individueel en collectief.


Het begeleiden van het Zelf, terug naar het huis van het Eeuwige is 'Christus worden'. Eenmaal thuis aangekomen zijn we De Verloste. De weg die Jezus aangeeft is de praxis van de liefde, het verenigen met al wat je op je weg tegen komt, onvoorwaardelijk en steeds weer opnieuw. Dit te doen en vol te houden tegen alle weerstand in, is alleen met een innerlijke houding mogelijk die gegrond is in spontane Liefde.


Een mens van gebed

Hier kom ik bij waarmee ik begon. "iedere christen zou een mens van gebed moeten zijn.'' Het levensverhaal van Jezus klinkt als een spannende actiefilm, Jezus Christ Superstar. Maar ik denk dat hij zich heel wat keren in stilte teruggetrokken heeft om zijn weg te kunnen gaan. Denk alleen al aan de bekende 40 dagen in de woestijn.


Een mens die de weg van de liefde wil gaan kan niet zonder gebed. Het gebed is niet alleen een middel om het gaan van die weg te bevestigen en te versterken. Een gebed is ook een doel in zichzelf. Bidden is dan je in de Aanwezigheid van De Eeuwige te weten en te voelen. Dat geeft troost, kracht, helderheid, vertrouwen en overgave.


Dat soort gebed is een heel ander gebed dan  de routineuze dreunen waarmee ik in de kerk en op het seminarie ben opgevoed. Dit gebed heeft intentie en motivatie. Dit gebed is de handen openen voor hulp onderweg naar daar waar het onbekend voor je is. Ondanks alle obstakels die je zult tegenkomen, ondanks alle weerstand, ga je door te bidden die hulp voelen. 


Het hart dat luistert

Het verrassende vind ik steeds weer dat die hulp van binnenuit komt. Als ik in de stilte van meditatie bid lijkt het alsof er een licht schijnt op plekken die tot dan duister waren. Duister is dan een woord voor angst, onzekerheid, twijfel, onverschilligheid, woede en andere gevoelens die het Zelf in de strijd gooit om te overleven.


Thomas Merton: "Wat men ook moge denken van gemeenschappelijke vieringen met allerlei gezangen en uitingen van persoonlijk gevoel - en zonder twijfel moeten die er ook zijn - het meditatieve gebed is het gebed in stilte, in eenvoud, overwegend. Het is een diepe persoonlijke een-wording door een aandachtig, zorgvuldig luisteren van het 'hart'. Meestal loopt zulk gebed niet uit op jubel of enig merkbaar gevoel: het is immers een woordeloze en totale overgave van het hart, in stilte."


Izaak van Nineve, de Syrische monnik:  "Heb de stilte lief boven alles. Ze brengt een vrucht voort die geen tong kan beschrijven. Aanvankelijk moeten we onszelf geweld aan doen om in stilte te verwijlen. Maar dan wordt in ons iets geboren dat ons naar de stilte trekt. Moge God u de ervaring schenken die uit stilte geboren wordt. Als ge u hierin maar oefent zal een onvermoede dageraad voor u opgaan....... Na enige tijd wordt in het hart een zekere zoetheid geboren en het lichaam wordt er bijna onweerstaanbaar toe aangetrokken stil te blijven."

 

Ons Innerlijk Heiligdom

Ingaan in het hart, overgave aan het hart. Wat is dan dat hart? Als je het voelt, weet je het. Als je het niet voelt, zoek je het. Als het je onverschillig is, overvalt het je. Ons hart kunnen we ervaren als onze diepste grond, dichterbij onszelf dan wij zelf zijn. Het is de poort naar het Onbekende dat toch Aanwezig is, ons innerlijk heiligdom. (Thomas Merton) Ingaan in het hart is ingaan in de stilte. Woorden zoals ik die hier schrijf zijn de taal van de mens. De taal van God, het Eeuwige, is stilte.


Kerstmis is een nieuw beginnen. Waar we ook zijn op onze weg, steeds weer is de volgende stap je eerste stap op weg naar vervulling van wat je het liefste is. Jezus was die opmerkelijke mens die liet zien hoe je de grenzen en beperkingen van het Zelf kunt doorbreken. Soms moet je daarvoor de woestijn in. Om in stilte te bidden en in de liefde van het Eeuwige te verwijlen.

Boeken:

Contemplatief gebed. Thomas Merton, 2de druk 2015, uitgeverij Meinema, Zoetermeer

Up From Eden. Ken Wilber. 1996, uitgeverij Quest Books, Weathon, USA

Geen dood en geen vrees. Thich Nhat Hanh, 2014, uitgeverij Ten Have, Utrecht 

{"email":"Email address invalid","url":"Website address invalid","required":"Required field missing"}

Meer bekijken, lezen of beluisteren?

De noodklok luidt. Maar waarvoor?

ik kon het even niet laten

Snel een overzicht van mijn  nieuwe verhalen? Dat kan!

ZenZin
>