De Dipaliya Serie

20 december, 2021

 Hans van Zanten | Leestijd: minuten

Dipaliya Ghana

 

Een goed leven voor iedereen; van vrije markt naar duurzame waarde.  

Deel 1 van het Dipaliya verhaal: kennismaking  

De Dipaliya serie gaat over het Dagomba volk in Ghana. Voor Alain Volz is het zijn tweede familie geworden. Belangrijker dan dat is de bijzondere onderneming van de Dipaliya Woman Association. Samen zoeken zij een weg om traditie en moderniteit samen te laten vloeien. De serie is geschreven door Alain met een rauwe pen. Hier en daar klinkt verontwaardiging en frustratie tussen de regels door. Ik heb er daarom zo min mogelijk aan veranderd.

Wie is Alain Volz?

Ik ontmoet Alain Volz op een seminar van Don Beck in Scheveningen in 2005. In dat jaar wordt ook het Center For Human Emergence Nederland opgericht door Peter Merry. Een jaar lang zijn we intensief bezig om missie en principes van CHE.NL voor onszelf te verhelderen. Een prachtige tijd.

 

Mijn weg neemt dan een andere afslag. Op een dag kom ik Alain op Facebook tegen. Hij blijkt te zijn vertrokken bij Twijnstra & Gudde, zijn huis verkocht te hebben en werkt in Ghana. Dat intrigeert me. Ik ben immers tien jaar betrokken geweest bij de gemeentelijke commissie voor ontwikkelingssamenwerking van Zutphen.


Nu dan dus dit verhaal waarvoor, vermoed ik, de kiem is gelegd in die jaren bij CHE. Maar misschien is dat te rationeel gedacht. "There is a crack in everything", zingt Leonard Cohen. We leven in een verstoorde tijd. De sluier van neo-liberaal kapitalisme is versleten en er vallen steeds grotere gaten.

Alain is door zo'n gat gekropen en zoekt met zijn zusters en broeders in Ghana (en in Nederland) een nieuwe weg naar een inclusieve economie. Zijn cv kun je hieronder lezen of op Linkedin.


Alain heeft meer dan 30 jaar ervaring in verandermanagement. Na zijn studie in Business Administration en Organisatie psychologie (1969 M.SC.) begint hij bij Ahold en is daarna 10 jaar senior adviseur bij Twijnstra Gudde Consultants.


Van 2006 tot 2011 is hij lid van het managementteam van Center For Human Emergence (CHE-NL). Hij wordt bestuurslid van de stichting en directeur van Synnervate, het consultingssen/training bedrijf van CHE-NL. In die rollen werkt hij nauw samen met Dr. Don E. Beck, Prof. Dr. H.H.F. Wijffels, Prof. J.W. Ganzevoort en Prof. Dr. A.M.R. Trompenaars.

Als partner van de RnRGroup initieert hij cross-cultural leerprocesen tussen Europeanen en Afrikanen. Daaruit ontstaan de huidige activiteiten zoals Leap into Life.

Alain is eigenaar/directeur van ATMA, oprichter van Leap into Life en Chief Finance Officer voor Dipaliya Women’s Association Ghana.

De stamleiders van het Dagomba volk hebben Alain gehonoreerd met een representatieve rol binnen de gemeenschap. Hij is hun vertegenwoordiger in de buitenwereld. Als vertegenwoordigende ouder van Saakuba dorp is hij betrokken bij Toontibo.

De ketenen van armoede doorbreken

Dit verhaal vertelt hoe we systemische verandering toepassen in een traditionele gemeenschap. Het spanningsveld tussen Dagomba traditie, gendergelijkheid en de moderne samenleving.


Tamale is de op twee na grootste stad van Ghana. Het ligt in de noordelijke regio. Hoewel de meesten van ons Ghana als één land zien, zijn de diversiteit en de verschillen tussen de verschillende regio's groot.


De noordelijke regio is het armste gebied van Ghana. Deels komt dit door de levensomstandigheden. Het sub-Sahara gebied is minder vruchtbaar dan de meeste andere gebieden in het land en wordt hard getroffen door klimaatverandering.


Het is al vele eeuwen het huis van mensen van het Dagomba volk. De meeste Dagomba zijn moslim, hoewel gemengde huwelijken met christelijke leden van het Dagomba volk niet ongewoon zijn. De tribale band is belangrijker dan de verschillen in religie. De Dagomba beschouwt elk lid van de stam als familie.


Families zijn groot, maar de band gaat verder dan de bloedlijn van wat wij in  het Westen familie noemen. Bijvoorbeeld: de vrouw van een beste vriendin wordt door de andere beste vriendin die eigenlijk niet met haar getrouwd is, 'mijn man' genoemd. Meer specifiek: als ik een Dagomba-man zou zijn, zou ik de vrouw van mijn beste mannelijke vriend 'mijn man' noemen.

Gendergelijkheid

Hoewel er niet al te veel Dagomba-mensen zijn die nog volgens hun eigen traditie leven, bevat die traditie enkele belangrijke elementen waar de gemiddelde westerling (en Afrikaan) van zou kunnen leren en zou moeten leren.


Familie zorgt bijvoorbeeld voor elkaar. De man moet zorgen voor voedsel en bescherming voor zijn gezin. Er is geen gendergelijkheid op de manier zoals westerlingen die ervaren of waarderen. Daar kunnen we over oordelen, maar als je de traditie echt begrijpt en naleeft, maakt het niet echt uit.


In de Dagomba-traditie is de groep belangrijker dan het individu. Dit begint bij familie. De man is niet belangrijker dan de vrouw, noch is de vrouw belangrijker dan de man. Ze hebben allebei hun specifieke rol in het collectief (gezin) en samen moeten ze er zeker van zijn dat iedereen in het gezin profiteert van hun individuele acties en samenwerking.


Zowel man als vrouw moeten zich voegen naar het collectief, elk op een genderspecifieke manier. Dit is moeilijk te begrijpen vanuit westerse normen en –nog belangrijker– extreem moeilijk na te leven in een geïndividualiseerde economie.

Hoe tradities uitsterven 

Om begrijpelijke redenen zijn er niet zoveel Dagomba-mensen die hun traditie naleven. Ik had het voorrecht met de Na Yaa, de Dagomba-koning te kunnen bespreken hoe leden van de Dagomba zelf de traditie onder de loep nemen of misbruiken om persoonlijke redenen en hebzucht. Een harde waarheid om te vertellen. Het heeft ons zijn vertrouwen, respect en steun opgeleverd.


Ik zou een heel artikel kunnen schrijven over hoe de regels van de moderne samenleving het hardhandig onmogelijk maken om aan de traditie te voldoen. In plaats daarvan heb ik ervoor gekozen om manieren te vinden om traditie een toekomst te geven in de moderne samenleving, samen met de mensen die het respecteren en waarderen.


Helaas zijn de mensen die de Dagomba-traditie in ere houden meestal ook de armste mensen in de samenleving. Daarnaast zijn er ook de weinigen die proberen eervolle tribale mannen te zijn. Dat is niet gemakkelijk in een samenleving die de wortels en oorsprong van de traditie niet lijkt te waarderen.


De armste mensen hebben geen andere keuze dan de traditie. Ze hebben geen toegang tot goed onderwijs en traditie is alles wat ze hebben. De rijke traditionele Dagomba zijn niet genoeg in aantal om de arme stamleden te compenseren. Of ze kiezen ervoor om dat niet te doen, omdat het hen veel geld kost zonder dat het verandering brengt.


Om begrijpelijke redenen zijn er dus niet zoveel Dagomba-mensen die hun traditie naleven. Zelfs degenen die wel naar school gaan, leren niet de dingen die een Afrikaan zou moeten leren. Vooral op het platteland is dit het geval.

Een chief in Zambia – een voormalige bankdirecteur opgeleid in de City of London – zei dit ooit op een manier die dit het beste samenvat. "We leiden onze mensen nog steeds op om  Britse klerken te worden. Maar de Britten zijn weg – en we hebben geen klerken nodig".


Wat hij bedoelde is dat mensen praktische vaardigheden moeten leren, niet alleen om te overleven, maar ook om te kunnen leven in overeenstemming met hun context en traditie. Een boer moet leren hoe hij voor het land kan zorgen op een manier dat ook volgende generaties ervan kunnen profiteren. Een man moet leren dat mannelijkheid niet afhankelijk is van de hoeveel geld (of vrouwen en kinderen) die hij heeft, maar van hoe hij zijn gezin het beste dient.


De meeste mensen op het platteland zouden beter kunnen leren hoe ze een huis moeten bouwen, een weg aanleggen of een motor repareren. Leren om je eigen voedsel te verbouwen is beter dan Engels leren uit boeken van een schoolsysteem dat van de jaren ’70 is.


Natuurlijk evolueert de traditie in de loop van de tijd. Maar dat is niet wat ik zie gebeuren. De traditie wordt vernietigd, van binnen en van buiten. Daarmee verdwijnen ook de positieve elementen van de Dagomba traditie.


Wat er in plaats komt, is niet specifiek positief. Mensen leren hoe ze voor zichzelf moeten zorgen, niet voor elkaar. Mensen leren dat het individu en zelfexpressie belangrijker zijn dan het collectief en de samenwerking. Mensen leren dat je moet groeien en overleven in een competitieve wereld van schaarste en in een realiteit waarin je wint of verliest.


Ik schrijf specifiek over de Dagomba en hun traditie omdat dat de context is waarmee ik de afgelopen 7 jaar heb gewerkt en geleefd. De meeste tijd woon ik in Nederland, maar ik heb veel tijd doorgebracht met traditionele Dagomba om de kernwaarden van hun traditie heel goed te begrijpen.


Maar wat ik schrijf geldt in principe voor alle tribale gemeenschappen– kijk bijvoorbeeld naar wat er gebeurde met de Yaruba, de Aboriginals, de indianen en de stammen die in de Amazone leefden.

Stop met dromen en zie de realiteit onder ogen

Deze normen van de moderne samenleving zijn dominant, een samenleving waar geld en ego heersen. Waar heeft dit ons in het Westen feitelijk gebracht? De meeste landen in de zogenaamde ‘ontwikkelde wereld' –de  VS  en Europa– zijn rijk als natie, maar worstelen met de kloof tussen de 'haves' en de ' have-nots'.


De meeste westerse samenlevingen worstelen met spanningen tussen vrijheid van zelfexpressie en intolerantie/extremisme. En zelfs in de rijkste landen ter wereld worstelen veel mensen om te overleven in plaats van te gedijen om te leven. In Nederland, een van de 10 rijkste landen ter wereld, leeft ruim 10% van  de bevolking in armoede.


In plaats van dit te veroordelen, heb(ben) ik (wij) ervoor gekozen een manier te vinden waarop we 'het beste van twee werelden' zouden kunnen hebben. Welnu, er is maar één wereld, maar er zijn veel verschillende realiteiten waarin we leven.


In plaats van te proberen elkaar te overtuigen van onze eigen waarheden, proberen we manieren te vinden om een gemeenschappelijke realiteit te creëren die iedereen ten goede komt. Dit klinkt misschien naïef of idealistisch, maar de realiteit is dat ieder mens – zonder uitzondering – droomt van zo'n wereld. Dus waarom zou je die niet maken?!


Waarom niet? Nou, omdat het niet de gemakkelijkste weg is om te gaan en omdat het geen ruimte laat voor compromissen en opportunisme. Er is geen ruimte voor ontkenning van de harde werkelijkheid die we als collectief hebben gecreëerd. Ook geen ruimte voor ontkenning van jouw/mijn eigen individuele rol als onderdeel daarvan. Zo'n keuze vereist authenticiteit, mededogen, vertrouwen en hard werken. Het is veel gemakkelijker om je ogen te sluiten of de andere kant op te lopen.

Kernwaarden van elke traditie

In principe heeft elke samenleving afspraken over hoe de leden van die samenleving zich moeten gedragen. Er zijn geschreven wetten om eenheid te creëren (eenheid) en ongeschreven regels van betrokkenheid om gemeenschap te creëren (gemeenschap). Omdat geld een belangrijk onderdeel van ons leven is geworden, moet elke samenleving ook specifieke afspraken maken over wat eerlijk is in relatie tot inkomen en verdeling.


Relatie is cruciaal in elke samenleving. In traditionele samenlevingen staat de relatie voorop. Onze professionele familie bestaat uit Dipaliya Women’s Association in Ghana en Leap into Life foundation in Nederland. Ook daarin vind  je het principe van de relatie terug.


Hoewel de levensomstandigheden in Ghana anders zijn dan in Nederland passen we onze principes zowel in de vrouwencoöperatie als in de stichting toe. Er zijn drie basisprincipes die we hebben afgeleid van de Dagomba-traditie om als een professionele familie mee te werken:


Relatie tot het land; Relatie tot elkaar; Relatie met geld

Relatie tot het land

Het land is niet van ons, maar wij maken deel uit van het land. Zoals een moeder een kind baart, zo baart de aarde ons. Het is een levend, intelligent wezen dat ons voorziet in alles wat we nodig hebben om te leven; lucht om te ademen, water om te drinken en voedsel om te eten. We moeten zo voor het land zorgen dat toekomstige generaties zullen profiteren van de acties die we nu ondernemen. We erven de aarde niet van onze voorouders, we lenen het van toekomstige generaties.

Relatie tot elkaar

'Wij' is belangrijker dan ‘ik'. Wat we als collectief proberen te bereiken, komt op de eerste plaats en we verwachten dat elk lid van onze werkgemeenschap bijdraagt en keuzes maakt die iedereen ten goede komen. Het gemeenschappelijke doel dat we hebben geformuleerd is het centrum van onze acties en wat ons bindt in het collectief. Ieder zal zijn/haar voordeel hebben wanneer we samenwerken en elkaar ondersteunen. Ieder van ons heeft specifieke kwaliteiten en vaardigheden en iedereen heeft een basisrecht om te bestaan en deel uit te maken van de gemeenschap.

Relatie tot geld

Geld is de positieve impact van onze acties, in plaats van het doel dat ons drijft om te handelen. Welzijn van onze leden van de gemeenschap is belangrijker dan individuele rijkdom. We delen middelen, wetende dat niet iedereen hetzelfde heeft of zou moeten hebben. Een eerlijke verdeling is belangrijker dan een gelijke verdeling; we moeten ervoor zorgen dat niemand buiten de  boot valt en dat er "voedsel op tafel" staat voor iedereen die  bijdraagt.

Van een delende familie naar een professionele familie die deelt

De kernprincipes die we hebben aangenomen als Leap into Life-stichting hebben hun oorsprong in de Dagomba-traditie. We stellen echter ook grenzen die de Dagomba-traditie niet kent. We moeten dit doen en proberen grenzen te stellen zonder leden uit te sluiten. We willen dat onze impact groeit en 'duurzaam' wordt.


We zijn begonnen met niets en met een grote groep mensen die in armoede leven. Ook nu zijn we nog steeds afhankelijk van de vriendelijkheid van anderen. Maar waar we naartoe groeien, is een gemeenschap die haar eigen middelen kan creëren, voldoende om genoeg te hebben voor iedereen en om reserves op te bouwen voor toekomstige investeringen.


We willen de ‘ketenen van armoede' doorbreken, maar komen uit een situatie waarin armoede nog steeds een belangrijk deel van onze realiteit is.

leap into life


{"email":"Email address invalid","url":"Website address invalid","required":"Required field missing"}
>