Een morele imperatief in Boeddhisme | Rheden 8 november

Hans van Zanten | Leestijd: minuten

november 9, 2022

Blog Basis zonder sidebar
  • Home
  • >
  • Blog
  • >
  • Een morele imperatief in Boeddhisme | Rheden 8 november

De morele imperatief in boeddhistische levensstijl. 

Oorlog in Oekraïne is uitzichtloos. In Iran vechten de jonge vrouwen en scholieren voor hun vrijheid zonder angst om gedood te worden. In Afghanistan krijgen meisjes geen onderwijs meer. In de VS dreigt Trump terug te keren. In Egypte zijn de wereldleiders bijeen voor COP27 en Antonio Guterres, secretaris generaal van de VN zet ze voor het blok: samenwerken of verzuipen. Ook in Nederland maken we er een potje van. Iedereen is de weg kwijt of blijft hardnekkig op de verkeerde rijden.


Emotionele dissonantie

In wat voor wereld leven we? Wat voor wereld hebben we gemaakt? Ik voel me onder de druk van al die kleine en grote problemen dikwijls alsof ik in twee werelden leef. Een wereld van transcendent bewustzijn en een wereld waar bewustzijn blijkbaar op slot zit. Dat schuurt behoorlijk. Het voelt niet als cognitieve dissonantie maar emotionele dissonantie. Alsof die werelden verder van elkaar verwijderd raken in plaats van elkaar te naderen.


Voorwereldlijk Zijn

Vanuit transcendent bewustzijn ervaar ik soms de helderheid en het licht van oer, van bovenaards en voorwereldlijk zijn. De stilte van meditatie brengt me daar en geeft me het besef dat deze aarde met al haar bestaansvormen slechts een golf is die elke minuut van de dag opkomt uit en weer terugvalt in de oceaan van de leegte. Vorm is leegte, leegte is vorm, zegt de Hartsutra. Leegte niet begrepen als ‘lege ruimte’ maar als verstoken van kenmerken, van identiteit en wat we aan haar toeschrijven. En zeker verstoken van onafhankelijk bestaan.


Existentiele angst

Maar ik sta ook met beide benen in deze wereld van vormen, van verschijnselen, van gedachten en emoties, van hoop en vrees, van geboorte en vernietiging. Het lijkt mij dat wij allen, jij en ik, bij onze geboorte een existentiële angst mee krijgen. Die zit diep in ons verscholen en wordt zichtbaar in al het leed dat we onszelf en elkaar aandoen. Een angst zonder woorden, zonder directe aanleiding of trauma. Zelfs niet voor hen die ‘geboren worden’ als trauma ervaren, zoals Stanislav Grof onderzocht.


Boddhisatva gelofte

Onderdeel van de boddhisatva gelofte in boeddhisme is de pijn en het leed van je broeders en zusters in alle werelden te herkennen, te voelen en weg te nemen. Vooral dat laatste leidt mijns inziens tot de morele imperatief om in die gebrekkige en onhandige wereld van ons verlichting te brengen. Boeddha zag het, Jezus deed het.


Morele keuzes

Morele keuzes zijn ook politieke keuzes, keuzes die we samen als samenleving maken. Maar het maakt nogal een verschil of ik die keuze maak met het weten en wijsheid van transcendent bewustzijn of met de angst en verdediging van een narcistisch bewustzijn. Ga ik voor meer omvattend, meer inclusief of bouw ik muren om mij heen, zoals Herman van Veen zo treffend zingt:

‘Langzaamaan begin ik te begrijpen waar het allemaal om draait. Alles draait om jou en mij en wij, we draaien overal omheen. Iedereen die blijft alleen, bouwt muren om zich heen…..’.


Retraite

Omdat we met beide benen in de wereld staan is het een must om je regelmatig terug te trekken uit alle afleidingen en verleidingen. Ook wij zijn opgevoed met verkeerde beelden en opvattingen over ons bestaan en zoeken verlichting en verlossing binnen de vormwereld en materiële beperkingen. Daar zitten we na een meditatie zo weer aan vast. Zo stevig staan we nog niet in de ervaringen van transcendent bewustzijn dat we het licht van binnenuit blijvend en ontspannen laten stromen.


De scheur in de sluier

‘There is a crack in everything; that’s where the light comes in’ zingt Leonard Cohen zo mooi. In alles het licht zien. Een ervaring die we alleen en uitsluitend kunnen bestendigen door middel van meditatie. Daarom zitten we vanavond weer hier. Misschien kunnen we ons in vol besef laten overweldigen door dat licht en door die helderheid. Misschien komen we een stapje dichterbij die scheur in de sluier van onwetendheid en misvattingen waardoor we een besef van de ultieme werkelijkheid krijgen.


De hand reiken

Ik citeer Thai nog maar eens: ''Er zal pas vrede op de wereld zijn als in het hart van ieder mens vrede heerst. Allereerst zullen we moeten zorgen voor vrede in ons eigen hart.''

Zijn we zover dan moeten we leiderschap op ons nemen om anderen de hand te reiken en hen bij te staan om door de existentiële angst heen te stappen.


De morele imperatief

Dat is in mijn ogen de morele imperatief van liefdevolle vriendelijkheid. Die begint bij jezelf en kan zich dan uitbreiden naar je intimi, naar je buren en zo verder. Dat gaat lukken als je het licht leert zien in ieder mens, in elk dier, in elke bloem, in iedere graankorrel.

{"email":"Email address invalid","url":"Website address invalid","required":"Required field missing"}

Misschien ook leuk om te lezen

Wandelen naar stilte

Inzicht ontstaat in Stilte

Inzicht ontstaat in stilte. Meditatiekring Rheden 22 november 2022. Lionel Messi (1987) is een Argentijnse voetballer van buitengewone categorie. Hij is zeven keer . . .

Verder lezen
De grot van Plato

Mediteren, vlucht of oplossing? Lessen uit de Grot.

Mediteren, vlucht of oplossing? Lessen uit de Grot. Meditatiekring Rheden 15 november 2023. Reflecterend op de meditatie van deze avond kwam ik uit . . .

Verder lezen

Zo nu en dan een wake-up mail? Dat kan!

ZenZin
>
Success message!
Warning message!
Error message!