Auteur Hans van Zanten | Leestijd: minuten 

oktober 13, 2021

Long Post met content sidebar
  • Home
  • >
  • Blog
  • >
  • Op weg naar de Getuige die wij zijn

Leestijd: 12 minuten
De foto is van Stormseeker | Unsplash

De schoot waarin wij rusten  

Suggestie: Mediteer nu eerst 10 minuten voordat je verder leest.  
Vanavond wil ik met jullie op weg naar De Getuige die wij zijn, de bewustzijnstoestand die ons meestal ontgaat. Wellicht heb je het gevoel dat je jezelf al heel lang kent. In de kern voel je je eigenlijk altijd thuis bij jezelf, vertrouwd met jezelf. Soms denk je weleens aan vorige levens, denk je jezelf daarvan te kennen. Soms heb je het gevoel van de eeuwigheid te zijn en altijd te blijven bestaan.

Reflectie: Onderzoek dat eens.

De grond van dat gevoel is De Getuige, de Alayatoestand. Wij hebben de neiging om daar onmiddellijk een onveranderlijk persoon aan vast te knopen. ‘Zo ben ik nu eenmaal’. ‘Ik ben een mens die ……….”. Wij komen uit de schoot van Alaya en maken ons vervolgens een beeld naar eigen ontwerp en gelijkenis. Een geheel eigen versie in ons hoofd. Een egoprint.

Wat is Ego precies? 

Om de Getuige toestand zuiver te herkennen moeten we ons Ego, ons kleine, conventionele zelf bewust voorbij. Dat woordje Ego valt dikwijls. Maar wat is het Ego precies en waar moet je het plaatsen. 

Is ego een Bewustzijnstoestand? 

Ons Ego wordt gezien als een verschijning in de wereld die ontstaat in de eerste drie bewustzijnstoestanden. Dat is een hele mond vol. Het wordt verschijning genoemd omdat het nog het meest op een fata morgana lijkt. De illusie ontstaat pas als er sprake is van bewustzijn. Dus een baby heeft nog geen Ego, denk ik zo.

Alle spirituele en religieuze scholen zijn het er wel over eens dat ons innerlijke bewustzijn zich kan ontwikkelen in verschillende toestanden. Van minder omvattend naar meer omvattend. Die toestanden vormen het spirituele handboek van ontwaken. Sommige scholen hebben het over vier, andere over 11 of meer toestanden. Het is maar hoever je wilt differentiëren en waarvoor je die onderscheiden nodig hebt. Voor vanavond hou ik het bij vijf:

  1. Grove toestand: Ons zintuiglijke lichaam en etherische, energetische lichaam
  2. Subtiele toestand: onze mentale en emotionele stromen en actie-impulsen
  3. Causale toestand: de zielenstroom van kwaliteiten, vermogens en gevoeligheid
  4. Alaya toestand: de Getuige, collectieve verzamelaar van al onze positieve en negatieve ervaringen; Ook wel Christusbewustzijn genoemd of Je Ware Zelf.
  5. Non-duale toestand: in Eenheid zijn. Eén Smaak.

De plaats van het Ego

Het ego speelt zich af in de eerste drie toestanden van bewustzijn: grof, subtiel en causaal. Het is tijd en ruimte gebonden. Kijk maar, een gedachte duurt nooit lang, een stemming gaat altijd weer over, je lichaam sterft.

Onze zintuiglijke waarneming is heel grof. Zet maar eens een tulp in een vaas en ga erbij zitten. Je ziet haar niet groeien. Maar ga je slapen en ’s ochtend weer kijken dan is zij een centimeter langer geworden. Zo verandert ook jouw organisatie, zei ik eens tegen een manager, zij verandert waar je bij staat maar je ziet het niet.
Onze gedachten zijn vluchtig als ether en fijngevoeligheid is niet ons sterkste punt. Toch vinden we onszelf behoorlijk substantieel, vormvast.

De inhoud van het Ego

Het Ego bestaat eigenlijk vooral uit identificaties, zaken waarmee het zich vereenzelvigt. Ik ben altijd verbaasd geweest hoezeer mensen zich bijvoorbeeld vereenzelvigen met hun beroep. Een douanier die moet controleren staat 24 uur per dag in de controle-modus. Wie politieagent wordt om boeven te vangen, het ideaal van veel kleine jongens, ziet onbewust iedereen als een potentiële crimineel die gevangen moet worden. (Dat is, denk ik, een van de grondoorzaken van institutioneel racisme en etnische profilering). Het beroep wordt hun persoonlijkheid.

Reflectie: Hoe zit dat bij jou?

De mogelijkheden om je met een vorm te vereenzelvigen zijn eindeloos: je rol in de familie, de man van …, de vrouw van …., Nederlander, de Saabrijder, witte Europeaan, zwarte Surinamer. De lijst is schier eindeloos. Maar de meest invloedrijke egoscheppers zijn je overtuigingen, je emotionele patronen en onbewuste gewoonten die in wisselwerking met elkaar je karakter vormen.

Het Ego heeft de onbedwingbare neiging deze beelden van zichzelf en ideeën over zichzelf als gegevenheden, als feitelijk en vooral onveranderlijk te zien. Het zal ze koste wat kost zo lang mogelijk in stand houden en bestendigen. Je mag er niet aankomen. Eigenlijk leef je als Ego altijd in de verdediging om jezelf te handhaven met je karakter als egopantser.

Egostreken

Wellicht is dat de reden dat wij denken dat wat we ervaren ook echt is, een duidelijke vorm heeft met te onderscheiden eigenschappen, onafhankelijk van andere vormen, en bestendig in de tijd. (suggestie: reflecteer op deze zin) Dat idee houdt ons overeind. Een vorm van misplaatst zelfrespect?

Het is een begrijpelijke misvatting. Maar uiteindelijk ben ik, Ego, echt niet meer dan een tijdelijke verschijning met beperkt waarnemingsvermogen. Zelfs een hond kan beter ruiken, een arend kan beter zien. En wat er innerlijk in ons omgaat ontgaat ons grotendeels. Wat een teleurstelling. Dat wil ik liever niet weten.

Nu ik mijzelf zo beperkt zie, kan ik begrijpen waarom ik me altijd onbevredigd voel. Onbewust leeft er een gevoel in mij dat er iets ontbreekt. Dat ik niet volledig ben. Dat er iets niet klopt. Ik ben onvoltooid. Dat maakt me boos, chagrijnig. Ik wil meer.

Het effect daarvan? Ik laat het niet zo blijken, maar als Ego ben ik altijd ontevreden, voel ik me tekortgedaan, beschuldigd, vernederd, beledigd, niet begrepen, niet gezien. Ik wil altijd de controle houden. Ik ben bang, doodsbang. Ik klamp mij vast aan elk klein beetje geluk, aan elk object dat bevrediging kan geven, ook al is het van korte duur. Maar alles glipt steeds uit mijn handen omdat iets verandert waar ik bij sta. Dat doet pijn, steeds weer.

Reflectie:
Onderzoek zulke egostreken bij jezelf. Wat herken je? Wat herken je liever niet?

Verlies en zelfmedelijden

Natuurlijk, als je iemand verliest die je dierbaar is, doet dat pijn. Maar de makke van het Ego is dat het zich die pijn toe eigent, het wordt volkomen en letterlijk bezet door die pijn. Je hoofd is er vol van, je hartstreek trekt samen, je buik doet pijn. Dan komt de boosheid. Niet om het verlies maar om het tekort, in de steek gelaten te zijn en andere reacties van zelfmedelijden. Dat is Ego. Zelfzuchtig, kleingeestig, benauwd. Een recept voor onenigheid, botsingen. De grond voor tweespalt door haat en liefde.

Ego als spiritueel geschenk

Waarom bestaat het dan, vraag je je af. We zouden beter af zijn zonder ego. Maar, geen ego, geen mens. Een dode heeft geen ego. Maar een dode kan zich ook niet bewustzijn van de Getuige en Non-dualiteit. Ik begrijp het ego als een noodzakelijk en niet te vermijden natuurverschijnsel. Alleen door pijn op te lopen aan de fratsen van het ego gaan we op pad, gaan we zoeken en onderzoeken. In die zin is ego een geschenk, een spiritueel gereedschap dat ons helpt op weg naar ons Zelf, de Getuige, het Christusbewustzijn. Wat niet wil zeggen dat mensen niet een leven lang in hun Ego gevangen kunnen blijven, verleid door de valse schijn van succes of fakenieuws.

Ego en het handboek van de wereld

Ons Ego, ons drievoudige kleine zelf, wordt gevormd door de samenleving waarin wij terecht komen en ons bestaan vinden. De omstandigheden waarin wij bestaan doen een beroep op ons lichaam, op ons denken, voelen en handelen en op onze vermogens, kwaliteiten en gevoeligheid.

Je kunt je voorstellen dat de omstandigheden er 50.000 jaar geleden anders uitzagen dan nu. Het was een kleinere wereld die om de kunst van overleven vraagt, waarin we de goden danken voor wéér een dag. Het prehistorische Ego kent niet anders dan die wereld, dat wil zeggen, heeft vooral een fysiek/etherisch bewustzijn.

Zo heeft elke periode in de geschiedenis van de mens, van ons dus, haar eigen wereldbeeld en handboek van de wereld. Hoe ouder de mensheid, hoe uitgebreider het handboek. De vraag is hoeveel verder we nu zijn. In ieder geval zijn veel mensen nu, dankzij psychologie, op de hoogte van het bestaan van zoiets als Ego. Dat is al heel wat gewonnen.

Reflectie:
Hoe ziet jouw kleine, dagelijkse zelf nu de wereld, anno 2021? Hoever heeft het zijn bewustzijn over de wereld waarin het leeft ontwikkeld?

Van elk subject een object maken

Dankzij ons reflectievermogen kunnen we naar ons zelf, naar ons zelfbeeld kijken. We kunnen het als een object waarnemen. Dat is de kernvaardigheid in het spirituele handboek, het vermogen om elke innerlijke ervaring tot object van waarneming te kunnen maken. Even afstand nemen, zeg je dan tegen jezelf. Of iemand geeft je die goede raad.

Een topzwemster weet in een wedstrijd niet of zij voor of achterligt. Om dat te weten heeft ze afstand nodig. Topvoetballers hebben het vermogen om het hele voetbalveld in één blik te overzien, inclusief alle voortdurende verplaatsingen. Het zit als het ware in hun lijf, in hun hoofd. Zonder naar de bal aan hun voeten te kijken kunnen zij die voet opdracht geven de bal daarheen te schieten waar die in hun overzicht naartoe moet. Zij voetballen met een innerlijke radar die het spelletje als object scant.

Oefening: Wie ben ik en het dubbelzelf

Om richting Getuige te komen heb je eerst een voorbereidende oefening nodig. Beschrijf jezelf eens zoals je jezelf kent en ziet. Begin met ‘ Ik ben……’ en vul dan verder in. Doe dat een paar minuten, stop niet te snel. Maak een goed en zo objectief mogelijk beeld van jezelf.

Realiseer je nu dat er eigenlijk twee zelven aan het werk zijn. Een zelf dat de pen hanteert en een zelf dat op papier komt te staan. Degene die schrijft is de Ziener, de Getuige. De Ziener kan zelf niet worden gezien. Hij is leeg van vorm, pure energie. Denk je iets te zien, in meditatie bijvoorbeeld, dan is dat alleen maar weer een object dat door de Ziener gezien wordt. De ziener blijft niet te zien. Daarover later meer.

De ziener verward met het geziene

Het vreemde is dat wij de Ziener verwarren met dat wat de Ziener ziet. Of laat ik liever zeggen, het Ego eigent zich de pen toe, doet alsof het de wijsheid in pacht heeft en houdt de Ziener, de Getuige buiten beeld. Leeft flink boven zijn stand dus.

Het wondertje van zo-even is je ontdekking dat het bewustzijn van de Getuige in staat is om je Ego, je persoon te kunnen zien en beschrijven. Je bent dus niet beperkt tot een bedacht, zelfgeschapen en onvoltooid Ik. Je bent veel groter dan dat. Je bent de Getuige, de Ziener, de tijdloze Geest. Je kunt in een veel ruimere, veel vrijere bewustzijnstoestand zijn.

Reflectie:
Doe de oefening nu nog een keer en merk op hoe je van jezelf een object van waarneming kunt maken.

Elke schaduw heeft therapie nodig

Verblijven in de Getuige lost als vanzelf de identificaties met het Ego op. Dat wil niet zeggen dat je geen cognitieve of emotionele problemen meer zult hebben. Alle mensen, ook wij zoals wij hier zijn, hebben in hun Ego schaduwkanten. Gevoelens en gedachten die we liever onbewust en zeker onuitgesproken houden.

Wat denk je van kindermisbruik of de neiging om naar porno te kijken. Dat zijn ‘ surrogaat oplossingen’ die het ego verzint om de spanning van dieper liggende trauma’s te verdringen. Bedenk wel dat ernstige schaduwkanten niet met meditatie verdwijnen, maar therapeutische hulp nodig hebben. Het zijn zaken ‘van de wereld’ , dus van het Ego. Het spirituele handboek kan er niets mee.

De vrijheid van Alaya

Durf je de stap te zetten van Ego naar de Getuige, dan ontstaat er een enorme vrijheid. Er bestaat in Alaya geen tijd, het is zonder tijd. Er bestaat geen ruimte, het is zonder ruimte. Het is niet de vrijheid van ‘ik doe waar ik zin in heb’, maar vrij zijn van lijden, lijden om het lijden. Je hoeft niet meer te ontsnappen aan het ongemak van het wereldse bestaan want je ervaart het niet als ongemak.

In een volgende meditatie ga ik verder in op Alaya, de aard ervan en de verbinding met de wereld.


Vraag
Als ik denk in de Getuige, de Alayatoestand te zijn, is dat dan een concept of werkelijkheid?

Antwoord
De bewustzijnstoestand van Getuige heeft zelf geen vorm of substantie. De Getuige is van zichzelf leeg als de blauwe lucht. Grove, subtiele en causale vormen komen erin op en verdwijnen als een vlucht spreeuwen in de avondzon. Een hoop kabaal dat verdwijnt in het duister van de nacht, als wolken aan de hemel.

Meen je dus in je meditatie iets van de Getuige te bespeuren dan kun je er zeker van zijn dat dát niet de Getuige is maar een vorm, een concept, een beeld dat je construeert. Dat is verder niet goed of fout. Het is wat het is.

Vraag
Hoe kan ik gedachten die opkomen loslaten en wat doe ik er dan mee? Naast mij neerleggen?

Antwoord
De stroom van gedachten is nooit te stoppen. Het zijn subtiele energieën die zich vormen in reactie op zintuiglijke indrukken. Ze hebben een vluchtig bestaan. In meditatie laat je die stroom met rust. De neiging van het conventionele, kleine ego is om een gedachte vast te pakken en erop door te denken.  Bijvoorbeeld: je agenda voor morgen komt voorbij en je gaat na-denken over wat je allemaal moet gaan regelen.
Wat je dus doet is juist niet-doen, niet vastpakken. Als je niets vastpakt hoef je ook niets los te laten.

Vraag
Wat kan ik doen als ik toch door blijf denken?

Antwoord:
Mediteren is ook oefenen. Oefenen om je aandacht éénpuntig gericht te houden op een object, bijvoorbeeld je ademhaling. Je zult merken dat na verloop van tijd de gedachtestroom vertraagt en dat er gaten gaan vallen. Even ben je eruit, niet meer met die stroom bezig.
Zodra je merkt dat je op een gedachte door borduurt, haal je diep adem en keer je terug met aandacht naar je ademhaling. In het boeddhisme heet die methode: ‘Doorsnijden op het moment van opkomen.’ Dit kan alleen als je jezelf oefent in Mindfulness, opmerkzame aandacht.

{"email":"Email address invalid","url":"Website address invalid","required":"Required field missing"}

Misschien ook leuk om te lezen

Leestijd: 10 minuten De Jezidis, het vergeten volk. Dit is de tekst bij de 3de meditatieavond van herfstcyclus 2021 in de oude

verder lezen

Dit is de tekst van de 2de meditatieavond van de herfstcyclus in Rheden op 28 september 2021. Maakt dit je

verder lezen

Snel een overzicht van mijn nieuwe verhalen?
Dat kan!

ZenZin
>