Mediteren, ben ik er klaar voor?

22 juni, 2022

 Hans van Zanten | Leestijd: minuten

Klaar om te mediteren

 

Voorbereid op reis

We kennen allemaal de beelden van vluchtelingen. In het beste geval heeft iemand een paar spullen in een rolkoffertje kunnen stoppen. Maar moeders met kinderen op hun arm overheersen, mannen met een rugzakje, wanhoop op de gezichten en de voeten in slippers die hen tientallen, soms honderden kilometers ver moeten brengen. Nee, vluchten daar ben je nooit klaar voor.


Reizigers zijn geen vluchtelingen. Wie op reis gaat bereidt zich voor, bedenkt welk klimaat hij tegemoet gaat, welke kleren de koffer in moeten, hoe het met medicijnen zit en vooral of de verzekering wel in orde is. De moderne reiziger is een toerist die elke verrassing uitsluit en een claim indient als iets niet aan zijn verwachtingen voldoet. De authentieke reiziger daarentegen laat zich graag verrassen.


Veel mensen gaan als een toerist door het leven, verzekerd tegen alle ongemakken en boos als die zich toch onverhoopt voordoen. Ik zit vandaag in de hal van het Rijnstate ziekenhuis en kijk naar al die mensen die voorbij komen. Het lijkt kankerdag vandaag want ik zie regelmatig iemand met dat kenmerkende mutsje op. Een andere dag zie ik veel gemankeerde benen met krukken. De sfeer is er een van gelatenheid maar ook vertrouwen, de stille verwachting dat de kwaal genezen raakt en het leed verdwijnt. Vandaag wordt er niet gelachen.

Spirituele toerist of spirituele reiziger?

In spirituele kringen gaat het dikwijls over De Weg of Het Pad die je naar Ontwaken en het einde van lijden brengt. Maar al ga je De Weg, een garantie dat je Ontwaakt is er niet en het lijden blijft. Het gebeurt zelfs een enkele keer dat iemand die niet op weg is plotseling zomaar Verlicht raakt. Terwijl jij jaren achtereen braaf je spirituele oefeningen doet en geen stap verder komt. Nee er is geen garantie. Waarom dan toch die Weg?


Er zijn spirituele zoekers die als toerist De Weg gaan en zoekers die je Reizigers kunt noemen. De toeristen hoppen van de ene leraar naar de andere, maken een hoop werk van hun huisaltaar, steken graag een lichtje en wierookstokje aan, doen wat mantra’s en dromen in hun meditatie ver weg in emotionele wolken. Zij aanbidden de vorm en het ritueel maar onderzoeken die niet. Dat maakt het verschil met de spirituele reiziger.


De spirituele reiziger droomt niet. Hij is klaar wakker en alert. Mediteren is voor hem en haar een training van de geest en tegelijkertijd een manier van zijn. De Reiziger wil zichzelf leren kennen voorbij zijn onvolmaaktheid, voorbij zijn onrust en ontevredenheid. Hij is alert op de valse voorstellingen en beloften die hem een gemakkelijk leven voorschotelen. Reizigers van de Geest trainen zichzelf om de grond te bereiden en het zaad te zaaien waarmee Ontwaken

uitgenodigd wordt.  


Anne Sweet [1] schrijft:
“We zullen aan bepaalde eisen moeten voldoen, of op zijn minst bereid zijn om aan bepaalde eisen te voldoen als we aan het einde van het zoeken willen komen. Deze vereisten zijn op geen enkele manier esoterisch en hun enige doel is de zoeker voor te bereiden op de veeleisende weg die voor ons ligt.”

Een vastberaden focus kweken

Een veeleisende weg die voor ons ligt. Dat klinkt heel dramatisch! Misschien heeft Anne Sweet een punt als je ons dagelijkse leven met alle afleidingen vergelijkt met het kloosterleven. Thomas Quartier [2], theoloog des vaderlands 2022, is dikwijls buiten de kloostermuren van Abdij Keizersberg in Leuven te vinden maar keert na een buitengaats optreden altijd weer terug naar zijn contemplatieve cel. Zo krijgt de wereld geen vat op hem.


Hoe anders is het voor ons, stervelingen, die carrière willen maken, een huis willen kopen en drie keer per jaar op vakantie gaan? Wie in die molen zit komt niet aan contemplatie toe, heeft een groot hek dat de weg naar innerlijk schouwen afsluit en daarmee ook De Weg. Een echt, diepgaand spiritueel leven zit er voor ons niet in. Geen wonder dat in de donkere wolken van depressie onze ziel huilt. Het slechte compromis is de spirituele toerist.

 

Ik snap het veeleisende van Anne Sweet wel. Afkicken van alle wereldse genoegens is pijnlijk en zwaar, zoal afkicken van elke verslaving zwaar is. Niet dat je niet meer zou mogen genieten van een lekker bad. Maar als je eenmaal ontdekt heb dat de waarde van dat genoegen maar heel tijdelijk is en bovendien onderhevig aan inflatie, dan is die vorm van genieten niet meer de heilige graal. Die ligt immers niet buiten maar binnen, in je hart. 

Nog een keer Anne Sweet:

“De meest fundamentele en onbetwistbare voorwaarde om Ontwaken echt serieus te nemen, is om onomkeerbaar daarvoor te kiezen.  Je kunt niet anders meer. Je wordt elke dag verteerd door de behoefte om de waarheid van je eigen wezen te kennen en te belichamen en je wilt elk offer brengen wanneer dat nodig is. Je bent bereid om de obstakels op je pad te overwinnen en in de loop van de tijd door te zetten, ongeacht de moeilijkheden.

In mijn ervaring zal iedereen zeggen dat ze de Waarheid willen ontdekken, totdat ze zich realiseren dat de Waarheid hen zal beroven van hun diepste ideeën, overtuigingen, hoop en dromen.”

 

Dat liegt er niet om. Dat zegt ook Adyashanti [3]:
De vrijheid van verlichting betekent veel meer dan de ervaring van liefde en vrede. Het betekent het ontdekken van een Waarheid die je kijk op jezelf en het leven op zijn kop zal zetten. Voor iemand die er echt klaar voor is, zal dit onvoorstelbaar bevrijdend zijn.
Maar voor iemand die zich nog steeds op welke manier dan ook vastklampt, zal dit inderdaad een enorme uitdaging zijn. Hoe weet men of men er klaar voor is? Men is klaar als men bereid is om absoluut verteerd te worden, wanneer men bereid is om olie te zijn voor een vuur zonder einde.'

Zoek de ongerepte wereld

Als het uiterlijke een spiegel is van ons innerlijk dan staan we er slecht voor. De afvalbergen groeien al zien we dat niet zo omdat we Afrikaanse landen als onze stortplaats en bezemkast gebruiken. In oceanen verzamelt zich al het plastic dat we achteloos in dronken nachten over de schutting gooien.  In de ruimte buiten onze dampkring maken halve raketten, maanlanders, oude satellieten en andere troep van menselijke makelij elke ruimtereis extra gevaarlijk. Volgens een schatting van de European Space Agency momenteel rond de 900.000 stukken afval en 8000 kunstmanen [4]. Plek genoeg toch in het universum? Out of the box is hier op een heel andere manier toepasselijk.


Het vreemde is dat we dit allemaal doen omdat we op zoek zijn. Zoals Rivka en Esse in de roman ‘Buitenleven’ [5] op zoek zijn naar de perfecte wereld van eeuwige vrede, zuiverheid en ongereptheid. Een vergeefse zoektocht want wat zij en wij buiten zoeken zit binnen. De zooi zit binnen, in ons hoofd vooral en opgeslagen in elke cel van ons lichaam. En net zoals de schil rond de aarde door ons ruimtepuin dichtslibt, net zo zit ons brein zo vol troep dat we ons hart nauwelijks meer kunnen bereiken.


Nee, de perfecte wereld zullen we nooit bereiken. Ik denk weleens: ‘Als alle mensen de vrede in hun hart bereikt hebben zal de wereld niet meer nodig zijn.’ Nooit zal die vrede afgedwongen kunnen worden met wapens en overheersing. We zullen het moeilijke en geduld vragende werk moeten doen om hoofd, hart en hand met elkaar te integreren en in balans te brengen. Mens voor mens, ontmoeting na ontmoeting, dag na dag. We kunnen niet anders dan de lange weg gaan. Zonder garantie. Hoe doen we dat?


Nisargadatta Maharaj :
'Je kunt geen puinhoop achterlaten en verder gaan - het zal je terugtrekken


[4] Wil je hier meer over weten begin dan met dit artikel  

[5] Nina Polak. Uitgeverij Prometheus. Mei 2022.

De rollercoaster vertragen

Ik doe regelmatig een loopmeditatie in het bos om de hoek. Traag zet ik mijn ene voet voor de andere, met alle aandacht die ik kan opbrengen. Mijn handen op elkaar, tussen mijn hart en plexus solaris, de linker in een vuist gebald, de rechter er omheen gevouwen. Wandelaars kijken me soms vreemd na. Ik ga stap voor stap. Eerst is er de drang om sneller te willen, het lijf siddert nog en mijn hoofd tolt in het rond. Het lukt me alleen om te vertragen als ik vooraf het besluit genomen heb óm te vertragen. Vertragen is het geheim.


Normaal wordt onze aandacht voortdurend afgeleid. We reageren in een reflex op geluiden, bewegingen, alles wat van buiten komt. Reageren, dat gaat van geïrriteerd raken tot blij worden, van angst tot omarming en het verdere scala van emoties. Die worden op hun beurt versterkt door bijpassende gedachten. [1] Voordat je het weet zit je in een rollercoaster van onopgeloste psychologische, praktische of emotionele problemen. Hebben we zelf eigenlijk nog wel wat te vertellen? [2]

Stop het lijden dat niets voortbrengt 

Er zit niets anders op. We moeten bereid zijn om, met medelevend zelfbewustzijn, ongemakkelijke waarheden over onszelf en ons leven onder ogen te zien; onze oneerlijke relaties, ons masker, ongezonde zintuiglijke excessen of ons struisvogelgedrag. Dit is niet altijd werk dat we alleen kunnen doen en het zoeken naar de juiste hulp en ondersteuning wanneer dat nodig is, wordt ten zeerste aanbevolen.

 

Gevoelens van onwaardigheid en zelfhaat lijken op epidemisch niveau te zijn en zijn een vreselijke en onnodige plaag voor de geest en het hart van velen. Er is geen voordeel te behalen uit dit soort voortdurend en onproductief lijden en het nemen van de stappen die nodig zijn om deze pijnlijke en beperkende zelfovertuigingen te begrijpen en op te lossen is van onschatbare waarde en essentieel werk.

Jack Kornfield:
'Om diep open te gaan, zoals echt geestelijk leven vereist, hebben we enorme moed en kracht nodig, een soort krijgersgeest. Maar de plaats voor deze krijgerkracht ligt in het hart. We hebben energie, toewijding en moed nodig om niet weg te lopen van ons leven of om het te bedekken met een filosofie – materieel of spiritueel. 
We hebben een krijgershart nodig dat ons in staat stelt om ons leven, onze pijnen en beperkingen, onze vreugden en mogelijkheden onder ogen te zien. Deze moed stelt ons in staat om elk aspect van het leven in onze spirituele praktijk op te nemen: ons lichaam, onze gezinnen, onze samenleving, politiek, ecologie van de aarde, kunst, onderwijs. Alleen dan kan spiritualiteit echt geïntegreerd worden in ons leven.'


Als je de Engelse taal machtig bent luister dan eens naar deze video van Ken Wilber:

 "Clean Up, Wake Up, Grow Up" https://www.youtube.com/watch?v=2mROP49BeJc


[1] Boeddha noemt dat ‘de twaalf ketenen die leiden tot geweld’.

[2] Jurrien Hamer. Waarom schurken pech hebben en helden geluk. Uitgeverij Bezige Bij 2021. Of lees Sam Harris. De Vrije wil. Uitgeverij Samsara. 2020.


De Spirituele training

Hierna volg mijn vertaling van een gedeelte uit Fundamentals 2 van Anne Sweet. Wat ze schrijft is zo to the point dat ik er niets aan wil veranderen.

Hou het simpel: Geen schade aanrichten

Morele ontwikkeling vormt de kern van de belangrijkste spirituele tradities en ze moedigen ons aan om ons aan te sluiten bij 'de diepste wetten van het bestaan' en 'onszelf aan de hoogste ethische normen te houden'.


We hebben zeker niet meer corruptie en oneerlijkheid nodig in onze gebroken wereld en spirituele training en ontwikkeling is de voor de hand liggende setting om de integriteit en waarden te cultiveren die we zo hard nodig hebben, zowel individueel als collectief.


Van bijzonder belang voor de serieuze zoeker is het creëren van een geschikte container in zichzelf en in hun leven om hun realisatie met waardigheid en integriteit te kunnen vasthouden. Er is veel zeer verontrustende hedendaagse voorbeelden van wat er mis kan gaan als individuen deze fundamentele stap over het hoofd zien.


Als verlichting al iets wil betekenen, moet het zeker ons hoogste en grootste menselijke potentieel vertegenwoordigen, onbegrensd en onbezoedeld door de uiterlijke demonstratie van onze lagere instincten, dwanghandelingen en verlangens.


In het boeddhisme vormen deze drie factoren (juiste spraak, juiste actie en juiste levensonderhoud) van het achtvoudige pad ethisch gedrag. Dit morele gedrag wordt beschouwd als de essentiële onderbouwing voor alle hogere spirituele verworvenheden.

Meditatie: onthullen wat altijd aanwezig is

Meditatie is geen oefening - het is niet iets dat je doet. Het is wie je bent, je ware aard en wat er wordt onthuld wanneer je aandacht niet langer wordt afgeleid door gedachten, gevoelens en sensaties.


In de context van het bereiken van het einde van het zoeken, is meditatie geen middel om vrede en stressvrijgave voor het ego te bereiken, noch een gelegenheid voor het ego om aanspraak te maken op de ervaring van gelukzaligheidstoestanden of andere spirituele verschijnselen.


Het is een kans die we onszelf geven om de gebruikelijke identificatie met gedachten, gevoelens en sensaties voldoende te vertragen, zodat de subtiele aard van het Zelf, die eenvoudig aanwezig bewustzijn is, zich kan openbaren. Dit is je ware aard, de grond van je wezen.

Nuttig en nutteloos denken

Er is een algemene denkfout in sommige spirituele kringen dat we moeten streven naar 'geen gedachte' of de volledige afwezigheid van gedachten als we ons ware Zelf willen ontdekken. Dit legt de lat onmogelijk hoog en is ook nog eens helemaal niet nodig.


 Op een bepaald punt in onze ontwikkeling zullen de denkprocessen vertragen en stiller en vrediger worden als een natuurlijk gevolg van rustig rusten in het Zelf. Wat in de tussentijd nodig is, is de ontwikkeling van een bewuste relatie met onze gedachten.


 Een helder denkende geest die in staat is om goede oordelen en onderscheidingen te maken, is iets om te koesteren. Iedereen in spirituele kringen die je vertelt om 'je geest aan de deur te laten' misleidt je.


Wat moet wel worden aangepakt zijn de gebruikelijke, obsessieve denkpatronen waar de meesten van ons zich mee bezig houden en waaraan we onbewust worden geïdentificeerd. Wat betekent dit? Het betekent dat we de neiging hebben om elke gedachte die in onze geest verschijnt te geloven, simpelweg omdat het in onze geest verschijnt.


Sommige gedachten zijn nuttig en productief, maar veel zijn gewoon willekeurig en betekenisloos, gegenereerd door ervaringen uit het verleden of toekomstige verlangens en angsten. Niet alle gedachten zijn waar of nuttig.

We moeten leren om als de 'bewuste scheidsrechter en waarnemer' van het denkproces te beslissen naar welke we moeten luisteren en welke we moeten negeren. De gedachten die ons consequent beschamen of kleineren, moeten worden teruggevoerd naar hun oorsprong, diep begrepen en uiteindelijk opgelost.

De tijd nemen om geen tijd te verliezen

De paradox van de tijd in relatie tot de zoektocht.

Het lijkt erop dat de meesten van ons tijd nodig hebben om zich te ontwikkelen en volwassen te worden in ons begrip en onze ervaring om de fundamentele verschuiving van identiteit te maken die we ontwaken noemen.


Wat echter zo gemakkelijk gebeurt, is dat we onderweg ons gevoel van urgentie en gepassioneerd verlangen naar bevrijding verliezen en ons comfortabel vestigen in onze beoefening en spirituele levensstijl. We laten de tijd voor ons uitstrekken en in veel gevallen staan we toe dat onze beoefening en de lering waarmee we bezig zijn ons in slaap wiegen in een staat van zelfgenoegzaamheid.

 

Dit is een van de grootste gevaren op het pad. De intensiteit en het vuur van jullie verlangen naar ontwaken is jullie grootste en kostbaarste hulpbron. Om de verschuiving in identiteit naar het Zelf te maken en het essentiële dilemma van je bestaan op te lossen, zul je een aanhoudend brandend verlangen en eenpuntige focus moeten hebben. Dit soort focus is niet vaak te vinden in spirituele kringen.


Een van onze moeilijkste taken in het streven om tot het einde van het zoeken te komen, zal zijn om deze paradox van tijd te beheersen: aan de ene kant accepteren dat dit in veel opzichten een ontwikkelingsproces is en onszelf de tijd geven om te rijpen, en aan de andere kant weten dat als de urgentie en het vuur voor bevrijding niet onze voortdurende prioriteit is, we gemakkelijk onderweg kunnen verdwalen en jaren of zelfs decennia kunnen vinden voorbij glijden zonder enige fundamentele transformatie. Wachten is de antithese van bevrijding.

Ben je aanwezig?

Dit moment is alles wat we ooit hebben. Helaas zijn we zelden beschikbaar om het te ervaren. We zijn bezig met het volgende moment of het moment daarna, of de eerdere momenten die al verdwenen zijn. Onze natuurlijke staat is er een van gewoon aanwezig en bewust zijn, maar onze voortdurende denkprocessen houden ons afgeleid en bezig.

Meer dan welke oefening dan ook is het het brandende verlangen naar bevrijding dat jullie Thuis zal brengen.

Wat is die angst om jezelf te verliezen

Voor het ego of het persoonlijke zelfgevoel is er een enorme en instinctieve weerstand tegen de mogelijkheid van bevrijding. Bevrijding wordt door het ego geïnterpreteerd als vernietiging en enorme angst en een strijd om te overleven wordt gegenereerd in het aangezicht ervan. En dat is niet voor niets. Bij bevrijding valt het ego weg of valt op de achtergrond en wordt vervangen door het Zelf. Bevrijding is bevrijding van het ego als de dominante, controlerende identiteit.


Niets van waarde gaat echter verloren en alles wordt gewonnen. In plaats van een beperkt, krampachtig zelfgevoel word je teruggebracht naar je natuurlijke staat van onbeperkt Zijn. Het eindeloze, rusteloze zoeken en het gevoel van gebrek wordt vervangen door vrede, gelijkmoedigheid en heelheid. Niets gaat verloren en alles wordt gewonnen. Maar het wordt niet gewonnen door het ego en het is niet te claimen door het ego. De dominantie van het ego is wat wordt opgeofferd.


Om terug te keren naar je natuurlijke staat zul je, de persoonlijke geschiedenis, de angst voor vernietiging onder ogen moeten zien. Dit is de ultieme verzaking – niet de gehechtheid aan seks of rijkdom of relaties, maar dit, dit 'ik' waar je zo aan gewend bent geraakt om in te geloven als je ware zelf. Als je oprecht bevrijding wilt, zul je in het reine moeten komen met het vooruitzicht van deze vernietiging en de oer-, instinctieve terreur die ermee gepaard gaat onder ogen moeten zien.

Genade, of de Hand van het Onbekende

Er is geen manier om te voorspellen of te bepalen wanneer het einde van het zoeken voor een van ons zal komen. Onze inspanningen en toewijding zullen een vruchtbare bodem bieden (hoewel het niet ongehoord is dat spontane verlichting gebeurt met individuen die geen eerdere spirituele achtergrond hebben. Niet ongehoord, maar ook niet waarschijnlijk voor de meesten van ons).


Het pad is geen lineair pad van zelfbeschikking, maar een dans met het Oneindige en uiteindelijk zal het Oneindige de uitkomst bepalen. Nogmaals, het is vaak een kwestie van intens hard en lang genoeg werken om uiteindelijk alle hoop op bevrijding uit te putten en in die uitputting en hulpeloosheid kunnen onze rigide vastgehouden ideeën over wie we zijn eindelijk worden overgegeven en verteerd.


Doe nu een Meditatie: Glijd rustig uit de strop van je gebruikelijke angstige zelf, laat alle greep los en ontspan je in je ware aard. Zie je gewone, emotionele, door gedachten geteisterde zelf als een blok ijs of een plak boter die in de zon is achtergelaten. Als je je hard en koud voelt, laat deze agressie dan wegsmelten in het zonlicht van je meditatie. Laat vrede op je inwerken en stel je in staat om je verstrooide geest te verzamelen in de opmerkzaamheid van Kalm blijven, en het bewustzijn en inzicht van Helder Zien in je te wekken. En je zult al je negativiteit ontwapend vinden, je agressie opgelost en je verwarring langzaam verdampend als mist in de uitgestrekte en roestvrije hemel van je absolute natuur.
{"email":"Email address invalid","url":"Website address invalid","required":"Required field missing"}

Over de schrijver: 

Hans van Zanten

Hans is een spiritual warrior en dzogchen nomade. Niet te beroerd om heilige huisjes ter discussie te stellen. Wars van elke autoriteit wil hij zelf ook geen autoriteit zijn en al helemaal geen volgelingen hebben.
Als begeleider stelt hij graag ongedachte doelen met je. Die zijn er om richting te vinden, niet om je te dwingen.
Hij is een vrije geest, leeft sinds 1981 met Anne-Marie. Samen hebben ze twee kinderen en vier kleinkinderen. Zijn professionele leven lees je op www.linkedin.com/in/hansuitdoorwerth

Zo nu en dan een wake-up mail? Dat kan!

ZenZin
>