Mediteren zonder garantie

Hans van Zanten | Leestijd: minuten

juni 13, 2022

Blog Basis zonder sidebar

Valse romantiek in Spiritueel leven 

Van jongsafaan ben ik in strijd met de wereld geweest. Ik vond er niet wat ik zoek. Niet in werk, niet in wetenschap, niet in religie. Tot ik ontdekte dat wat ik zoek al aanwezig is. Het heet verlichting. Mijn zoeken veranderde in een ontdekkingsreis.


Verlichting kan nergens door worden veroorzaakt. Het is je inherente aard. Het heeft geen begin, geen weg en geen doel. De waarheid van wie je bent is er al, wachtend om ontdekt te worden. Alle wegen en het zoeken zelf verbergen deze schat alleen maar meer. Er kan geen weg zijn naar wat al aanwezig is.


De reden dat we ons meestal niet bewust zijn van onze fundamentele aard, behalve in glimpen, is dat onze aandacht bijna altijd wordt afgeleid door gedachten, gevoelens, indrukken en sensaties. Het zijn deze bezigheden die het theater scheppen dat we 'ik' noemen.


De "ik"-processen vertragen

Wanneer onze aandacht niet langer op deze manier wordt afgeleid, ervaren we vrede, heelheid en diepgaande gemoedsrust. Deze ervaring voelt letterlijk en figuurlijk als verlichting cq verlossing en onthult de uiteindelijke grond van mijn Zijn. Het 'ik' dat ik dacht te zijn lost op of verdwijnt naar de achtergrond. Dit noemen we innerlijk ontwaken.


Hoe gemakkelijk kan het zijn, je niet meer laten afleiden. Maar het vraagt meestal eenpuntige intentie en intense, aanhoudende inspanning om de 'ik'-processen zo te vertragen dat deze altijd aanwezige grond van Zijn ervaren en herkend kan worden.


Ontwaken betekent een radicale verschuiving van je identiteit, je gaat de wereld heel anders ervaren, alsof je uit een droom wakker wordt. Helaas kun je dat ontwaken niet forceren. Er is geen zekerheid dat onze meditatie, ons zingen en reciteren of studeren ons dichterbij verlichting brengen.


Is er een groter potentieel?

Het is inderdaad vaak in het volledig falen van onze gekozen methode of pad en de uitputting van alle inspanningen dat we hoogstwaarschijnlijk eindelijk onze strakke greep op de persoonlijke identiteit opgeven en, schijnbaar tegen alle verwachtingen in, onze weg vinden


Waar zijn we naar op zoek en waarom?

Het feit dat we überhaupt zoeken, suggereert dat we intuïtief aanvoelen of ons ervan bewust zijn dat er een grotere mogelijkheid of groter potentieel voor ons beschikbaar is.

Dus waar zijn we naar op zoek en wat is ons onrustige verlangen?


Op de een of andere manier zijn we niet tevreden met onszelf. We zijn niet meer als spelende kinderen die plezier beleven aan louter ontdekken en ravotten. We jagen onszelf op met programma’s voor persoonlijke ontwikkeling. We dwingen onszelf in een keurslijf van te verwerven competenties en een goed betaalde baan. We leggen de lat hoog maar het kan altijd hoger. Tot we falen en ons schamen.


Leven als een geringde duif

Want falen, dat wijten we aan onszelf, aan onze eigen beperking. We voelen ons schuldig aan ons eigen gebrek. Waar het spelen verdwenen is verschijnen depressie en burn-out, hoeveel dance-events en festivals met de nieuwste tech-drugs we ook bezoeken. Dat is ons moderne, volwassen leven, gevangen in een gouden kooi vol hebbedingen die ons zoet moeten houden.


Vorige week zat er een duif uit België op ons balkon. Een jong dier met ringen om zijn poten. Ze zat er uitgeput, opgebold en verdwaasd. Waarschijnlijk was ze de weg kwijt geraakt in de storm van de dag ervoor.


Veel mensen, jong en oud, voelen zich ook zo geringd en gedwongen mee te doen aan de wedstrijd die hun leven geworden is. Veel mensen raken verdwaald en verdwaasd in de storm van financiële crisis, natuurcrisis, huizencrisis of klimaatcrisis. In een artikel van Rutger Bregman in De Correspondent las ik dat 25% van Nederlandse werknemers twijfelen aan het nut van hun werk. We weten ook dat wereldwijd depressie volksziekte nummer 1 is.


Zoeken op de verkeerde plek

We zijn collectief de weg kwijt en hoewel we dat schoorvoetend beginnen te beseffen steken we liever de kop nog even in het zand om nog niet aan de gevolgen te moeten geloven. Angst regeert. Angst te verliezen wat je hebt. Angst nooit een huis te kunnen kopen. Angst buiten de boot te vallen. Angst voor de vreemde, voor de ander. Angst dat je niet sterk genoeg, niet goed genoeg zult zijn. Angst voor de vrijheid en angst voor de onvrijheid.


Liever dan die angst onder ogen te zien storten we ons in een roes van onzinnige debatten, emotionele intimidaties, beleggingen, gokverslavingen, buitensporige drank en drugs, wereldvreemde complottheorieën en andere verdovingen. Ons bestaan moet per slot van rekening wel een levenslange vakantie blijven.


Deze duistere stroom van angstaanjagende schaduwen brengt ons ver van huis, van wie wij zijn: mensen die in liefde willen leven, die onbelast willen zijn, die vrij zijn om te spelen. Hoezeer voelen we ons niet afgesneden, bepaald, begrensd, net niet gelukkig? We leven de schaduw van wie we zijn en missen het goede gezelschap van ons lichtende zelf. Een heel pijnlijk gemis, dat ons laat zoeken. Maar wat als we zoeken op de verkeerd plek?


De verkeerde plek is buiten onszelf: geluk verwachten van relaties, bezittingen, ervaringen, kracht en erkenning. Maar behalve tijdelijk zijn we nooit helemaal tevreden. We vinden zelden enige vrede in de constante stroom van gedachten en emoties en de driften van onze zintuigen.


Voorbij het zwarte gat

‘Verbeter de wereld, begin bij jezelf’ heb ik van thuis meegekregen. Mijn begin is de werkelijkheid onder ogen te zien zoals die is. Daarin ook mijzelf onder ogen te zien, ontdekken wat ik niet wil zien, wat ik liever ontloop of nog even uitstel. Hoe kan ik een ander aanspreken, van buurman tot regering, als ik mijzelf niet aanspreek? Hoe pak ik dat aan?


In onze seculiere wereld waar God door Nietzsche dood is verklaard, lijkt het alsof we moederziel alleen zijn, overgeleverd aan oncontroleerbare natuurkrachten, eeuwige strijd, een volslagen toevallige en volstrekt zinloze anomalie in het universum. Eerlijk gezegd beleef ik dat dikwijls wel zo. Maar in momenten dat ik dit zwarte gat accepteer en toelaat gebeurt er iets wonderlijks, een omslag waar ik geen woorden voor heb. Alsof de zinloosheid slechts een illusie is, een hinderlijk foutje in de neurologische programmering.


Anne Sweet schrijft:

Er is een dieper aspect aan ons wezen dat ons bekend wordt wanneer we stil en stil genoeg zijn om ons ervan bewust te worden. Dit diepere aspect is in feite wie we zijn, onze ware onveranderlijke aard als eenvoudig aanwezig bewustzijn / zijn. Wanneer we het ervaren, willen we niets en ontbreekt er niets. We zijn niet langer afgesneden en gescheiden en we kunnen onszelf ervaren als integraal onderdeel van, en in wezen, niet anders dan het Geheel.
We komen te weten dat wat we dachten dat 'ik' was met al zijn verlangen en ongeluk in feite een valse identificatie was en in die erkenning valt het samengetrokken, valse zelfgevoel of 'ik' weg of valt op de achtergrond. We hebben met andere woorden ons Zelf, onze ware aard gerealiseerd en komen aan het einde van het zoeken.

Is dit wat ik echt wil?

In de gebruikelijke, romantische versie van Ontwaken zou dit besef het einde zijn van al ons lijden en onze innerlijke en uiterlijke conflicten, maar helaas is dit niet het geval.

Ontwaken is een merkwaardige gebeurtenis met grote gevolgen. Je bent nog steeds van vlees en bloed met alle eigenschappen die je genetisch hebt meegekregen en cultureel ontwikkeld.


Het grote verschil zit in je denken, voelen en handelen. In Ontwaken worden die losgekoppeld van je fysieke en psychologische begrenzingen die jouw ‘ik’ vormen. Je wordt min of meer als een Andre Kuipers de ruimte ingeschoten en ervaart het leven vanuit een Allesomvattende Dimensie.


Dat klinkt ingewikkeld. Je ontdekt wat zenmeesters noemen ‘suchness’ , het is zoals het is. Dat klinkt weer heel simpel, maar niets is minder waar. De moderne mantra’s van de yogamoeders als ‘laat maar los’ of ‘leven in het hier en nu’ of ‘het is niet anders’ getuigen van een spiritueel materialisme dat slechts het eigen gemak zoekt. Tegenover de Grootsheid van het Leven zijn dit soort pogingen tot eigen macht een doodlopende, pijnlijke weg.


Anne Sweet: je leven op losse schroeven

Ontwaken zorgt voor een revolutie in ons hele wezen, inclusief onze psychologische en emotionele structuren, geloofssystemen en maatschappelijke / familiale conditioneringen. Vroeg of laat zorgt deze innerlijke verandering, als deze geïntegreerd raakt, ook voor een revolutie in iemands uiterlijke leven en eist dat alles ermee in overeenstemming is.
Dierbare relaties kunnen ontrafelen, ambities lossen op en hele manieren van leven kunnen uiteenvallen. Je zult hoogstwaarschijnlijk geconfronteerd worden met lagen van onbewuste psychologische patronen die naar de oppervlakte komen. Als je je op je gemak wilt voelen of je vastklampt aan een aspect van je innerlijke of uiterlijke leven, zul je vrijwel zeker lijden.


Mediteren is nog geen ontwaken

Mediteren maakt niet perse een beter mens van je. Als methode om te ontspannen kan het ook helpen om je meest kwade plannen uit te voeren. Mindfulness gebruiken om een burn-out te voorkomen, daar heb ik niets op tegen. Maar met Ontwaken heeft dat weinig te maken.


Soms gaan mensen mediteren om een betere versie van zichzelf te worden. Dat is goed bedoeld en lukt vaak ook wel. Maar het heeft meer te maken met persoonlijke ontwikkeling dan met Ontwaken. Zie het in dat geval als goede voorbereiding. Voor Ontwaken is een stevige persoonlijkheid nodig, je moet sterk in je schoenen staan en een hoge intrinsieke motivatie hebben. De tegenwind tegen zal hevig zijn.


Ontwaken is een radicale transformatie. Het individu dat jij bent, valt weg of valt op de achtergrond en wordt vervangen door het Zelf. Jij, het individuele persoonlijke zelf, zal niets winnen bij het ontwaken en je loopt het risico alles te verliezen. We moeten ons daarom afvragen: 'Is dit wat ik echt wil?'

'Het zoeken naar de werkelijkheid is de gevaarlijkste van alle ondernemingen, want het zal de wereld waarin je leeft vernietigen. Maar als je motief liefde voor waarheid en leven is, hoef je niet bang te zijn.'
Nisargadatta Maharaj


Rom Landau tot J Krishnamurti:

'Hoe ben je in die staat van eenheid met alles gekomen?'
'Mensen hebben me daar al eerder naar gevraagd, en ik heb altijd het gevoel dat ze het dramatische verslag verwachten van een plotseling wonder waardoor ik plotseling één werd met het universum. Natuurlijk gebeurde er niets van dat alles.
Mijn innerlijk bewustzijn was er altijd; hoewel het me tijd kostte om het steeds duidelijker te voelen; en het kostte even tijd om woorden te vinden die het überhaupt zouden beschrijven.
Het was geen plotselinge flits, maar een langzame maar constante opheldering van iets dat er altijd al was. Het groeide niet, zoals mensen vaak denken. Er kan niets in ons groeien dat van spiritueel belang is.
Het moet er in al zijn volheid zijn, en dan is het enige wat er gebeurt dat we ons er steeds meer bewust van worden. Het is onze intellectuele reactie en niets anders dat tijd nodig heeft om meer gearticuleerd, definitiever te worden.'
- J. Krishnamurti

* lees hier het artikel van Rutger Bregman in De Correspondent: Waarom onze kinderen steeds minder spelen en wij met een burn-out thuis zitten.
* Anne Sweet is kunstschilder, woont en werkt in Australië. Na vele jaren in ashrams, vele leraren en een diepe fysieke en spirituele crisis heeft zij haar eigen weg en wijsheid gevonden. Haar website is zeer de moeite waard en heet The End Of Seeking
{"email":"Email address invalid","url":"Website address invalid","required":"Required field missing"}

Misschien ook leuk om te lezen

Wat als het klimaat verandert

Wat nu het klimaat verandert?

Als het klimaat verandert, waar kan ik landen? Bruno Latour. Het is een vraag die een vluchteling zich elke dag zal stellen. . . .

Verder lezen
Klaar om te mediteren

Mediteren, ben ik er klaar voor?

Voorbereid op reis We kennen allemaal de beelden van vluchtelingen. In het beste geval heeft iemand een paar spullen in een rolkoffertje . . .

Verder lezen

Zo nu en dan een wake-up mail? Dat kan!

ZenZin
>